Is Amerika klaar voor de Grote Koekenbakker oftewel als Bill Clinton First Lady

Hillary Clinton zou wel eens een serieuze presidentskandidaat voor de VS kunnen zijn, in 2008. Maar verdraagt het land een man als Bill naast een vrouwelijke president, vraagt Sanderijn Cels zich af. Zelden wordt zo vroeg begonnen met de verkiezingsstrijd, maar in Amerika moet men er nu al aan geloven.

De presidentiële ambities van Hillary Clinton zijn reeds twee jaar voor de verkiezingen zullen plaatsvinden hot news. Ze is momenteel senator voor de staat New York en zou wel eens een zeer serieuze kandidaat voor het Witte Huis kunnen zijn in 2008. In de media wordt volop gespeculeerd over Hillary's kwaliteiten en verdiensten en over de vraag of het land wel geëmancipeerd genoeg is om een vrouw aan het roer te dulden. Hebben de kiezers er wel vertrouwen in Zou het lukken in 2008 Hoe zou dat zijn, met haar aan het stuur

Als Hillary daadwerkelijk het presidentschap in de wacht sleept, komen allerlei ongeschreven sociale codes rond het Amerikaanse leiderschap in het geding. Haar intrede in het Witte Huis zou vele traditionele conventies flink op zijn kop zetten. Maar niet alleen haar aanwezigheid zou die op de proef stellen. Hillary Clinton komt immers niet alleen naar Washington. Ze wordt vergezeld door Bill.

Wie zich afvraagt of het land klaar is voor een vrouw op de voorgrond, moet zich ook afvragen of het klaar is voor een man op de achtergrond. Van oudsher wordt de president van de VS bijgestaan door een toegewijde vrouw. Hoe traditioneler zij zich gedraagt, des te geliefder ze is. Laura Bush is hier het schoolvoorbeeld van: gereserveerd, vriendelijk, stilletjes en razend populair. Als Hillary haar intrede in het Witte Huis maakt, zullen de Amerikanen het moeten doen met een mán die de president flankeert op het podium. En niet alleen dat: de man in kwestie was ooit de 'leader of the free world', symbool van macht en nationale trots. Deze leider staat straks ineens inschikkelijk achter zijn vrouw opgesteld.

Het gaat hierbij ook om ogenschijnlijk futiele dingen. Zijn outfits bijvoorbeeld. De First Lady gaat normaliter gehuld in een mantelpakje. Het is steevast gekleurd om het donkere pak van de echtgenoot-leider goed te doen uitkomen. Zijn power suit representeert traditionele waarden; de pastel van de First Lady benadrukt zijn statige uitstraling door contrasterend gekleed te gaan.

Wat moet Bill aan? Lichtgrijs met een roze das? En dan zijn titel. Hoe wordt hij in hemelsnaam geïntroduceerd op het podium? Als First Mate First Husband? Of als First Gentleman? Die laatste optie gooit hoge ogen, mogen we een columnist van een krant in de staat Massachusets geloven. Een man die er zo'n beetje bij staat, die zich First Gentleman noemt en gehuld gaat in een ondergeschikt kleurtje - het is nog maar de vraag of Amerika wel bereid is om met dit beeld voor de dag te komen op het wereldtoneel. Wil de trotse natie zich op deze wijze presenteren? En wil het zijn oude president in deze hoedanigheid terugzien? Voelt het zich hier wel comfortabel bij?

Een bijkomende kwestie is dat Bill een politiek profiel heeft. Ook daar is Amerika niet aan gewend. De First Lady heeft doorgaans een oncontroversieel en apolitiek imago. Ze stelt zich terughoudend op en bemoeit zich niet met de zaken van haar man. Toen Hillary zich destijds met Bill's beleid bezighield, maakte ze zich snel gehaat. Ze was gedwongen om openlijk bakzeil te halen en er kwam een totale make-over aan te pas om dat te benadrukken - blonde coupe, Oscar de la Renta-pakjes en permanente supportersglimlach.

Met Bill als First Partner zal het met het apolitieke profiel gedaan zijn. Hij is immers zeer actief in het politieke lobbycircuit en komt hiermee regelmatig in het nieuws. Hij zal een transformatie naar gedweeë supporter, die klakkeloos instemt met de standpunten van zijn vrouw, niet overtuigend kunnen ondergaan. Niemand zal ooit geloven dat hij zich niet meer met de politiek bemoeit.

Overigens schijnt hij zelf wel bereid te zijn om de supportersrol op zich te nemen. Hij moet wel, beweren intimi. Zijn vrouw heeft zich jarenlang voor hem opgeofferd en nu is het zijn beurt om haar te ondersteunen. Daarbij refereert men wel eens aan een incident dat zich schijnt te hebben afgespeeld na hun vertrek uit het Witte Huis. Journalisten beweren dat Bill in Hillary's oor heeft gemompeld: "Je weet, wij gáán terug". Daarop schijnt Hillary hem sarcastisch van repliek te hebben gediend. Ze keek hem recht in de ogen en sneerde: "Wij?"

Bill Clinton's entree als 'partner van' zet nog meer tradities onder druk. De officieuze verhouding tussen Bill en George W. Bush wordt een andere dan men gewoon is. Volgens de gangbare etiquette vormen oude en huidige presidenten een amicale club waarin politieke scheidslijnen door hoffelijkheid zijn vervangen. Zo was president Bush bijvoorbeeld aanwezig bij de opening van de Clinton Library en vroeg hij Bill om samen met Bush senior de leiding te nemen over het inzamelen van fondsen voor de tsunami-slachtoffers.

Campagnestrategen verwachten echter dat Clinton zoetjes aan uit dit 'old presidents network' zal worden gemanoeuvreerd en mikpunt zal worden van een Republikeins politiek offensief. De partner van een presidentskandidaat wordt in Amerikaanse verkiezingen immers niet ontzien. Er wordt altijd hard op de man en op 'de vrouw van' gespeeld. Waarschijnlijk zullen Bill's talloze seksuele escapades, met name die met Lewinsky, worden opgerakeld. Dat past immers goed in de campagnestrategie die de Republikeinen tot nu toe hebben gebruikt. Ze schilderen Hillary af als een zogenaamde 'angry candidate'. Zo'n kandidaat haalt de eindstreep nooit, leert de Amerikaanse politieke geschiedenis. Door Hillary zo te karakteriseren proberen de Republikeinen een beproefd recept voor succesvolle karaktermoord uit. Hillary is volgens de Republikeinen zo 'angry' vanwege Monica Lewinsky. Want was haar beslissing om de politiek in te gaan immers niet genomen in de nasleep van het schandaal? Was het niet zo dat Bill gedwongen was haar te steunen in de race voor de senaatszetel van New York, uit schuldgevoel omdat hij was vreemdgegaan? In ongeautoriseerde biografieën, zoals Hillary's Path to Power, wordt er grif aan gerefereerd: Bill leed zo onder de ellendige staat van zijn huwelijk dat hij wel moest - "iedereen zou er alles voor over hebben gehad om uit het hondenhok te ontsnappen waar hij in zat".

De prettige verstandhouding tussen (ex-)presidenten zal meteen op de schop gaan als Hillary zich opwerpt als kandidaat. Amerika zal dan moeten wennen aan oplaaiende spanning tussen de eminences grises van het land. Er zal strijd ontstaan tussen de vaders van de federatie - vergelijkbaar met onze ministers van staat die elkaar de tent uitvechten. En of men dat zo'n aantrekkelijk idee vindt, valt nog te bezien.

Tenslotte is er ook het fameuze Lady's Program. Telkens als een Amerikaans staatshoofd een officieel bezoek aflegt in het buitenland, wordt hij vergezeld door zijn vrouw. Voor haar wordt een speciaal programma samengesteld, met bezoekjes aan scholen, ziekenhuizen en aandoenlijke buurtprojecten. Deze activiteiten vormen belangrijk tegenwicht voor de officiële aangelegenheden. Doen de mannen harde zaken aan de onderhandelingstafel, dan tonen hun echtgenotes de inlevende kant van de macht. Ze geven het een humaan gezicht; ze leggen connecties tussen de volkeren.

De pers besteedt hier van oudsher veel aandacht aan. Zo werd destijds uitgebreid verhaald over het ijs dat werd gebroken tussen Amerika en de Sovjet-Unie, toen Sovjets een Russisch hondje aan Jackie Kennedy cadeau deden en zij daar zo ontzettend blij mee was. Met dit ontwapenende beeld is het echter gedaan als Bill zijn opwachting maakt. Want wie ziet hem nu voorlezen uit Roald Dahl in een ziekenzaal? Of een boeketje bloemen aannemen van een Afrikaanse peuter?

De hilariteit over de 'vrouwelijke' activiteiten van Bill is niet van de lucht. Er wordt op internet onder meer gespeculeerd over zijn deelname aan de traditionele First Lady's Cookies Contest. Het gaat dan over zijn koekjesrecept en met name over zijn geheime ingrediënt. "Ik huiver wanneer ik aan het zijne denk", schreef een vrouw, daarmee verwijzend naar de beruchte spermavlek op de rok van Lewinsky. Sperma is immers dé substantie waar Bill beroemd mee is geworden.

De traditionele activiteiten van de First Lady passen niet bij Bill. Ze zullen voor het eerst in de geschiedenis moeten worden vervangen door alternatieven waarbij de Amerikanen zich nog niets kunnen voorstellen. Politieke bezigheden zijn not done, maar peuterklasjes zijn ook weer niet geschikt... Wat blijft er dan nog over - watermanagement misschien?

De terugkeer van de Clintons in het Witte Huis zal een breuk betekenen met deze sociale en culturele conventies rondom het leiderschap. Hillary's presidentschap zal allerlei noviteiten met zich meebrengen. De standplaats op het podium, de apolitieke supportersrol, de verhouding binnen de presidentiële club en de traditionele activiteiten van de First Lady zullen niet meer zijn wat ze geweest zijn.

De meeste aandacht zal de komende tijd waarschijnlijk uitgaan naar Hillary's standpunten en manoeuvres, alleen al omdat de waarde en de invloed van ongeschreven conventies eenmaal moeilijk te duiden zijn. Laat staan dat ze te vatten zijn in opiniepeilingen die in de Amerikaanse politieke verslaggeving zo'n grote rol spelen. Maar wellicht zijn deze conventies wel van cruciaal belang voor de kiezers. Op wie stemt Amerika als het zich Bill Clinton in een keukenschort voor de geest haalt Misschien is dat wel een van de belangrijke vragen waar het in 2008 om draait.

Kader
De hilariteit over Bills 'vrouwelijke' activiteiten is niet van de lucht, vooral op internet Officieel heeft Hillary Rodham Clinton (HCR) zich nog niet kandidaat gesteld voor het presidentschap van 2008. Maar dat ze het gaat doen, daaraan twijfelt bijna niemand. Ze is nu senator van New York, en krijgt al veel geldelijke steun voor haar nieuwe senatorcampagne: volgende maand ook van de conservatieve krantenmagnaat Rupert Murdoch, die haar steunt tijdens een fondsenwervingsbijeenkomst. Democraten steunen haar (hoewel haar steun aan de Irak-oorlog een splijtzwam is); Republikeinen haten haar. Niet nog een Clinton in het Witte Huis, is hun motto. De anti-Hillary beweging kent een hele industrie van T-shirts, mokken en bumperstickers, met teksten als 'Life's A Bitch, So Don't Vote For One', of simpelweg 'HRC' met een rode streep erdoorheen. En er zijn een groot aantal anti-Hillary-boeken verschenen van conservatieve auteurs, met titels als American Evita en The Hillary Trap. Een van de laatste boeken in die categorie heeft de veelzeggende titel Can She Be Stopped.

Kader
Sanderijn Cels (1970) is de auteur van de zojuist verschenen roman Wat jij wilt, schat. Hierin transformeert een hoogopgeleide vrouw in een perfecte,onderdanige huwelijkskandidaat voor een machtige man. De roman gaat vergezeld met een gids met tips die zijn gebaseerd op het gedrag van bestaande 'perfect wives'. Cels verdiepte zich voor haar boek in biografieën van vrouwen van wereldleiders, zoals Veronica Berlusconi en Jackie Kennedy. Ze verblijft enkele maanden per jaar in de Verenigde Staten om te werken aan haar volgende boek over politieke excuses. Ze volgt daar onder meer het reilen en zeilen van Hillary Clinton. Cels, historicus, schreef ook 'Grrls! Jonge vrouwen in de jaren negentig' en 'De Keukenprinses'.

Kader
Waar luistert Hillary naar op haar iPod Vorige week werd dat bekend gemaakt. Is het een strategische voorkeur De playlist van Hillary Clintons iPod lijkt het hele muzikale spectrum te beslaan: van Motown en klassiek tot de Rolling Stones. Zo'n duizend liedjes heeft ze opgeslagen, met 'Respect' van Aretha Franklin bovenaan de lijst. Andere nummers waar Hillary Clinton graag naar luistert zijn 'Hey Jude' van de Beatles en 'Take it to the Limit' van The Eagles. Voordat ze een toespraak moet houden, zo vertelde Clinton aan de New York Post, luistert ze naar U2's opzwepende nummer 'Beautiful Day'. Ze kreeg de iPod afgelopen oktober als verjaardagscadeau van haar man. Vorig jaar onthulde president Bush de inhoud van zijn iPod: hij luistert naar country-artiesten als George Jones, Alan Jackson en Kenny Chesney, maar ook naar Van Morrison en Joni Mitchell.

NRC Handelsblad, Leven Etcetera,3 juni 2006